Araştırma · 03 · 2026

AI'ın 120 Katmanı:
Transistörden bilince, matris çarpımından evrene

Yapay zekayı transistör ve matematikten başlayıp model mimarileri, üretken sistemler, ajanlar, toplumsal etki, felsefe ve nihayetinde varlık sorusuna kadar okuyan 120 katmanlı harita.

Seviye

Somut → Soyut Katman

Ne ifade eder?

Bugünkü Teknik
Uygulanabilirlik

Gerçek Dünya ile
Temas Oranı

Fizik ve donanım
01
Transistör ve yarı iletken fiziği
Tüm dijital hesaplamanın altındaki kuantum-elektronik anahtar.
%100
%99
01
Transistör ve yarı iletken fiziği
Tüm dijital hesaplamanın altındaki kuantum-elektronik anahtar.
Uygulanabilirlik %100Temas %99
02
Lojik kapılar ve dijital devre
AND/OR/NOT'tan başlayan, hesaplamayı mümkün kılan ilkel katman.
%100
%99
02
Lojik kapılar ve dijital devre
AND/OR/NOT'tan başlayan, hesaplamayı mümkün kılan ilkel katman.
Uygulanabilirlik %100Temas %99
03
CPU mimarisi ve bellek hiyerarşisi
Komut, register, cache, RAM — yazılımın koştuğu fiziksel zemin.
%99
%98
03
CPU mimarisi ve bellek hiyerarşisi
Komut, register, cache, RAM — yazılımın koştuğu fiziksel zemin.
Uygulanabilirlik %99Temas %98
04
GPU ve paralel hesap birimleri
Binlerce çekirdekle aynı anda matris işleyen grafik kökenli donanım.
%99
%98
04
GPU ve paralel hesap birimleri
Binlerce çekirdekle aynı anda matris işleyen grafik kökenli donanım.
Uygulanabilirlik %99Temas %98
05
TPU, NPU ve AI hızlandırıcılar
Tensor işlemleri için özelleşmiş ASIC'ler — modern AI'ın motoru.
%98
%97
05
TPU, NPU ve AI hızlandırıcılar
Tensor işlemleri için özelleşmiş ASIC'ler — modern AI'ın motoru.
Uygulanabilirlik %98Temas %97
06
HBM ve bellek bant genişliği
Modelin parametrelerini çekirdeğe ulaştıran asıl darboğaz.
%98
%97
06
HBM ve bellek bant genişliği
Modelin parametrelerini çekirdeğe ulaştıran asıl darboğaz.
Uygulanabilirlik %98Temas %97
07
İnterconnect (NVLink, InfiniBand)
Binlerce çipi tek bir süper-bilgisayar gibi konuşturan ağ katmanı.
%98
%97
07
İnterconnect (NVLink, InfiniBand)
Binlerce çipi tek bir süper-bilgisayar gibi konuşturan ağ katmanı.
Uygulanabilirlik %98Temas %97
08
Veri merkezi ve enerji
Gigawatt ölçeğinde elektrik, soğutma, su — fiziksel zekanın bedeli.
%97
%96
08
Veri merkezi ve enerji
Gigawatt ölçeğinde elektrik, soğutma, su — fiziksel zekanın bedeli.
Uygulanabilirlik %97Temas %96
09
Nöromorfik ve analog hesap
Beyin benzeri spiking devreler ve in-memory computing araştırmaları.
%97
%96
09
Nöromorfik ve analog hesap
Beyin benzeri spiking devreler ve in-memory computing araştırmaları.
Uygulanabilirlik %97Temas %96
10
Kuantum hesaplama ve AI kesişimi
Qubit tabanlı sistemlerin makine öğrenmesine olası katkıları.
%97
%96
10
Kuantum hesaplama ve AI kesişimi
Qubit tabanlı sistemlerin makine öğrenmesine olası katkıları.
Uygulanabilirlik %97Temas %96
Matematiksel temeller
11
Lineer cebir: vektör, matris, tensor
Tüm sinir ağı hesabının dili.
%96
%95
11
Lineer cebir: vektör, matris, tensor
Tüm sinir ağı hesabının dili.
Uygulanabilirlik %96Temas %95
12
Olasılık ve istatistik
Belirsizlik altında öğrenmenin matematiksel zemini.
%96
%95
12
Olasılık ve istatistik
Belirsizlik altında öğrenmenin matematiksel zemini.
Uygulanabilirlik %96Temas %95
13
Çok değişkenli analiz ve gradyan
Türev, zincir kuralı, Jacobian — öğrenmenin yön bulması.
%95
%94
13
Çok değişkenli analiz ve gradyan
Türev, zincir kuralı, Jacobian — öğrenmenin yön bulması.
Uygulanabilirlik %95Temas %94
14
Optimizasyon (SGD, Adam, AdamW)
Kayıp fonksiyonunu en aza indiren iteratif algoritmalar.
%95
%94
14
Optimizasyon (SGD, Adam, AdamW)
Kayıp fonksiyonunu en aza indiren iteratif algoritmalar.
Uygulanabilirlik %95Temas %94
15
Bilgi teorisi (entropi, KL)
Veriyi ve belirsizliği ölçen Shannon çerçevesi.
%95
%94
15
Bilgi teorisi (entropi, KL)
Veriyi ve belirsizliği ölçen Shannon çerçevesi.
Uygulanabilirlik %95Temas %94
16
Yaklaşım teorisi
Sinir ağlarının evrensel yaklaşıklayıcı olduğunu söyleyen teoremler.
%94
%93
16
Yaklaşım teorisi
Sinir ağlarının evrensel yaklaşıklayıcı olduğunu söyleyen teoremler.
Uygulanabilirlik %94Temas %93
17
Manifold hipotezi
Yüksek boyutlu verinin alçak boyutlu yüzeylerde yaşadığı sezgisi.
%94
%93
17
Manifold hipotezi
Yüksek boyutlu verinin alçak boyutlu yüzeylerde yaşadığı sezgisi.
Uygulanabilirlik %94Temas %93
18
Çekirdek metodları ve dualite
SVM, Gaussian process — derin öğrenmeden önceki paradigma.
%93
%92
18
Çekirdek metodları ve dualite
SVM, Gaussian process — derin öğrenmeden önceki paradigma.
Uygulanabilirlik %93Temas %92
19
Bayes çıkarımı
İnançların kanıtla güncellenmesi — olasılıksal modellemenin omurgası.
%93
%92
19
Bayes çıkarımı
İnançların kanıtla güncellenmesi — olasılıksal modellemenin omurgası.
Uygulanabilirlik %93Temas %92
20
Ölçek yasaları (scaling laws)
Parametre, veri ve hesabın performansla güç-yasası ilişkisi.
%93
%92
20
Ölçek yasaları (scaling laws)
Parametre, veri ve hesabın performansla güç-yasası ilişkisi.
Uygulanabilirlik %93Temas %92
Klasik makine öğrenmesi
21
Lineer ve lojistik regresyon
En basit ama en açıklanabilir öğrenme modelleri.
%92
%91
21
Lineer ve lojistik regresyon
En basit ama en açıklanabilir öğrenme modelleri.
Uygulanabilirlik %92Temas %91
22
Karar ağaçları ve random forest
Bölünme tabanlı, tablosal veride hâlâ güçlü yöntemler.
%92
%91
22
Karar ağaçları ve random forest
Bölünme tabanlı, tablosal veride hâlâ güçlü yöntemler.
Uygulanabilirlik %92Temas %91
23
Gradient boosting (XGBoost, LightGBM)
Kaggle ve üretim sistemlerinin sessiz iş gücü.
%92
%91
23
Gradient boosting (XGBoost, LightGBM)
Kaggle ve üretim sistemlerinin sessiz iş gücü.
Uygulanabilirlik %92Temas %91
24
K-means ve kümeleme
Etiketsiz veride doğal gruplar bulan temel algoritmalar.
%91
%90
24
K-means ve kümeleme
Etiketsiz veride doğal gruplar bulan temel algoritmalar.
Uygulanabilirlik %91Temas %90
25
PCA ve boyut indirgeme
Veriyi en bilgilendirici eksenlerle özetleme.
%91
%90
25
PCA ve boyut indirgeme
Veriyi en bilgilendirici eksenlerle özetleme.
Uygulanabilirlik %91Temas %90
26
Naive Bayes ve grafik modeller
Olasılıksal bağımlılıkları açıkça modelleyen yaklaşımlar.
%90
%89
26
Naive Bayes ve grafik modeller
Olasılıksal bağımlılıkları açıkça modelleyen yaklaşımlar.
Uygulanabilirlik %90Temas %89
27
Hidden Markov modelleri
Gizli durum dizilerini modelleyen klasik ardışık öğrenme.
%90
%89
27
Hidden Markov modelleri
Gizli durum dizilerini modelleyen klasik ardışık öğrenme.
Uygulanabilirlik %90Temas %89
28
Pekiştirmeli öğrenme: Q-learning
Ödül ile davranış öğrenmenin temel formülasyonu.
%90
%89
28
Pekiştirmeli öğrenme: Q-learning
Ödül ile davranış öğrenmenin temel formülasyonu.
Uygulanabilirlik %90Temas %89
29
Çapraz doğrulama ve genelleme
Modelin gerçekten öğrenip öğrenmediğini ölçen metodoloji.
%89
%88
29
Çapraz doğrulama ve genelleme
Modelin gerçekten öğrenip öğrenmediğini ölçen metodoloji.
Uygulanabilirlik %89Temas %88
30
Özellik mühendisliği (feature engineering)
Derin öğrenme öncesi başarının asıl belirleyicisi.
%89
%88
30
Özellik mühendisliği (feature engineering)
Derin öğrenme öncesi başarının asıl belirleyicisi.
Uygulanabilirlik %89Temas %88
Derin öğrenme ve mimariler
31
Perceptron ve çok katmanlı ağ
Yapay nöron fikrinin ilk somutlaşması.
%88
%87
31
Perceptron ve çok katmanlı ağ
Yapay nöron fikrinin ilk somutlaşması.
Uygulanabilirlik %88Temas %87
32
Geri yayılım (backpropagation)
Derin ağları eğitilebilir kılan türev zinciri.
%88
%87
32
Geri yayılım (backpropagation)
Derin ağları eğitilebilir kılan türev zinciri.
Uygulanabilirlik %88Temas %87
33
Konvolüsyonel ağlar (CNN)
Görüntüde uzamsal yapıyı yakalayan filtre tabanlı mimari.
%88
%87
33
Konvolüsyonel ağlar (CNN)
Görüntüde uzamsal yapıyı yakalayan filtre tabanlı mimari.
Uygulanabilirlik %88Temas %87
34
RNN, LSTM, GRU
Diziler için tasarlanmış, transformer öncesi dil modelleri.
%87
%86
34
RNN, LSTM, GRU
Diziler için tasarlanmış, transformer öncesi dil modelleri.
Uygulanabilirlik %87Temas %86
35
Attention mekanizması
Modelin nereye bakacağını öğrenen, transformer'ın kalbi.
%87
%86
35
Attention mekanizması
Modelin nereye bakacağını öğrenen, transformer'ın kalbi.
Uygulanabilirlik %87Temas %86
36
Transformer mimarisi
Modern AI'ın baskın çatısı — paralel, ölçeklenebilir, genel amaçlı.
%87
%86
36
Transformer mimarisi
Modern AI'ın baskın çatısı — paralel, ölçeklenebilir, genel amaçlı.
Uygulanabilirlik %87Temas %86
37
Mixture of Experts (MoE)
Devasa modelleri seyrek aktif uzmanlarla verimli kılan yapı.
%86
%85
37
Mixture of Experts (MoE)
Devasa modelleri seyrek aktif uzmanlarla verimli kılan yapı.
Uygulanabilirlik %86Temas %85
38
State-space modeller (Mamba, S4)
Transformer'a alternatif, uzun bağlam için ölçeklenen mimariler.
%86
%85
38
State-space modeller (Mamba, S4)
Transformer'a alternatif, uzun bağlam için ölçeklenen mimariler.
Uygulanabilirlik %86Temas %85
39
Diffusion modelleri
Gürültüden veri üreten, görsel üretimin baskın paradigması.
%85
%84
39
Diffusion modelleri
Gürültüden veri üreten, görsel üretimin baskın paradigması.
Uygulanabilirlik %85Temas %84
40
World model mimarileri
İçsel dünya simülasyonu kuran, eylem-sonuç öğrenen ağlar.
%85
%84
40
World model mimarileri
İçsel dünya simülasyonu kuran, eylem-sonuç öğrenen ağlar.
Uygulanabilirlik %85Temas %84
LLM ve üretken modeller
41
Dil modeli: bir sonraki token tahmini
Tüm LLM'lerin altında yatan basit ama güçlü hedef.
%84
%83
41
Dil modeli: bir sonraki token tahmini
Tüm LLM'lerin altında yatan basit ama güçlü hedef.
Uygulanabilirlik %84Temas %83
42
Tokenization ve embedding
Metni vektör uzayına taşıyan ön katman.
%83
%82
42
Tokenization ve embedding
Metni vektör uzayına taşıyan ön katman.
Uygulanabilirlik %83Temas %82
43
Pozisyon kodlaması (RoPE, ALiBi)
Sıra bilgisini attention'a sokan teknikler.
%82
%81
43
Pozisyon kodlaması (RoPE, ALiBi)
Sıra bilgisini attention'a sokan teknikler.
Uygulanabilirlik %82Temas %81
44
Uzun bağlam pencereleri
Yüz binlerce token'ı işleyebilen modern LLM'lerin yetisi.
%80
%79
44
Uzun bağlam pencereleri
Yüz binlerce token'ı işleyebilen modern LLM'lerin yetisi.
Uygulanabilirlik %80Temas %79
45
KV-cache ve çıkarım optimizasyonu
Üretimi hızlandıran, maliyeti düşüren mühendislik katmanı.
%79
%78
45
KV-cache ve çıkarım optimizasyonu
Üretimi hızlandıran, maliyeti düşüren mühendislik katmanı.
Uygulanabilirlik %79Temas %78
46
Quantization ve distillation
Devasa modelleri küçük cihazlara sığdırma teknikleri.
%78
%77
46
Quantization ve distillation
Devasa modelleri küçük cihazlara sığdırma teknikleri.
Uygulanabilirlik %78Temas %77
47
Görsel üretim modelleri
Stable Diffusion, Imagen, Midjourney — text-to-image paradigması.
%77
%76
47
Görsel üretim modelleri
Stable Diffusion, Imagen, Midjourney — text-to-image paradigması.
Uygulanabilirlik %77Temas %76
48
Ses ve müzik üretimi
Konuşma sentezi, şarkı üretimi, ses klonlama.
%76
%75
48
Ses ve müzik üretimi
Konuşma sentezi, şarkı üretimi, ses klonlama.
Uygulanabilirlik %76Temas %75
49
Video üretim modelleri
Sora, Veo benzeri zaman tutarlı görsel üretim.
%75
%74
49
Video üretim modelleri
Sora, Veo benzeri zaman tutarlı görsel üretim.
Uygulanabilirlik %75Temas %74
50
3D ve sahne üretimi (NeRF, Gaussian splatting)
Üç boyutlu dünyaların üretken modellerle inşası.
%74
%73
50
3D ve sahne üretimi (NeRF, Gaussian splatting)
Üç boyutlu dünyaların üretken modellerle inşası.
Uygulanabilirlik %74Temas %73
Eğitim, veri ve hizalama
51
Veri toplama ve temizleme
Modelin gerçek karakterini belirleyen sessiz katman.
%73
%72
51
Veri toplama ve temizleme
Modelin gerçek karakterini belirleyen sessiz katman.
Uygulanabilirlik %73Temas %72
52
Sentetik veri üretimi
Modellerin kendi eğitim verisini üretmesi — yeni bir döngü.
%72
%71
52
Sentetik veri üretimi
Modellerin kendi eğitim verisini üretmesi — yeni bir döngü.
Uygulanabilirlik %72Temas %71
53
Pre-training
İnternet ölçeğinde dil ve dünya bilgisinin sıkıştırıldığı evre.
%70
%69
53
Pre-training
İnternet ölçeğinde dil ve dünya bilgisinin sıkıştırıldığı evre.
Uygulanabilirlik %70Temas %69
54
Fine-tuning ve LoRA
Genel modeli belirli görev/tarza uyarlama.
%69
%68
54
Fine-tuning ve LoRA
Genel modeli belirli görev/tarza uyarlama.
Uygulanabilirlik %69Temas %68
55
Instruction tuning
Modeli komut takip eden bir asistana dönüştürme.
%68
%67
55
Instruction tuning
Modeli komut takip eden bir asistana dönüştürme.
Uygulanabilirlik %68Temas %67
56
RLHF: insan geri bildirimi ile pekiştirme
İnsan tercihiyle modelin davranışını şekillendirme.
%67
%66
56
RLHF: insan geri bildirimi ile pekiştirme
İnsan tercihiyle modelin davranışını şekillendirme.
Uygulanabilirlik %67Temas %66
57
RLAIF ve constitutional AI
AI'ın AI'ı hizalayarak insan emeğini azaltması.
%66
%65
57
RLAIF ve constitutional AI
AI'ın AI'ı hizalayarak insan emeğini azaltması.
Uygulanabilirlik %66Temas %65
58
Red-teaming ve jailbreak araştırması
Modelin sınırlarını test eden, kırılganlığı bulan pratik.
%65
%64
58
Red-teaming ve jailbreak araştırması
Modelin sınırlarını test eden, kırılganlığı bulan pratik.
Uygulanabilirlik %65Temas %64
59
Mekanistik yorumlanabilirlik
Devrelerin içinde 'ne düşündüğünü' tersine mühendislik.
%64
%63
59
Mekanistik yorumlanabilirlik
Devrelerin içinde 'ne düşündüğünü' tersine mühendislik.
Uygulanabilirlik %64Temas %63
60
Süperhizalama (superalignment)
İnsandan zeki sistemlerin değer hizalaması — açık problem.
%62
%61
60
Süperhizalama (superalignment)
İnsandan zeki sistemlerin değer hizalaması — açık problem.
Uygulanabilirlik %62Temas %61
Yetenekler ve akıl yürütme
61
In-context öğrenme
Modelin prompt içindeki örneklerden anında öğrenmesi.
%61
%60
61
In-context öğrenme
Modelin prompt içindeki örneklerden anında öğrenmesi.
Uygulanabilirlik %61Temas %60
62
Chain-of-thought reasoning
Adım adım düşünmenin doğruluğu artırması.
%60
%59
62
Chain-of-thought reasoning
Adım adım düşünmenin doğruluğu artırması.
Uygulanabilirlik %60Temas %59
63
Test-time compute (o1, R1 tarzı)
Cevaptan önce uzun düşünen, arama yapan modeller.
%59
%58
63
Test-time compute (o1, R1 tarzı)
Cevaptan önce uzun düşünen, arama yapan modeller.
Uygulanabilirlik %59Temas %58
64
Tool use ve fonksiyon çağırma
Modelin dış dünyaya eylem yapma yetisi.
%58
%57
64
Tool use ve fonksiyon çağırma
Modelin dış dünyaya eylem yapma yetisi.
Uygulanabilirlik %58Temas %57
65
Code generation ve mühendislik
Yazılım üretimini ölçek olarak değiştiren yetenek.
%57
%56
65
Code generation ve mühendislik
Yazılım üretimini ölçek olarak değiştiren yetenek.
Uygulanabilirlik %57Temas %56
66
Matematik ve teorem ispatı
AlphaProof, AlphaGeometry — formal akıl yürütme.
%56
%55
66
Matematik ve teorem ispatı
AlphaProof, AlphaGeometry — formal akıl yürütme.
Uygulanabilirlik %56Temas %55
67
Planlama ve uzun ufuk görevler
Saatlerce sürecek bir hedefi adımlara bölüp yürütme.
%55
%54
67
Planlama ve uzun ufuk görevler
Saatlerce sürecek bir hedefi adımlara bölüp yürütme.
Uygulanabilirlik %55Temas %54
68
Meta-learning: öğrenmeyi öğrenme
Yeni görevlere hızla uyum sağlama yetisi.
%54
%53
68
Meta-learning: öğrenmeyi öğrenme
Yeni görevlere hızla uyum sağlama yetisi.
Uygulanabilirlik %54Temas %53
69
Hesaplı yaratıcılık
Yeni, faydalı, sürpriz çıktı üretebilme — sanat ve bilim arası.
%52
%51
69
Hesaplı yaratıcılık
Yeni, faydalı, sürpriz çıktı üretebilme — sanat ve bilim arası.
Uygulanabilirlik %52Temas %51
70
Genel problem çözme (proto-AGI)
Geniş alanlarda insan seviyesi performans — eşik bölge.
%51
%50
70
Genel problem çözme (proto-AGI)
Geniş alanlarda insan seviyesi performans — eşik bölge.
Uygulanabilirlik %51Temas %50
Multimodal, robotik ve bilim
71
Vision-language modeller
Görüntü ve metni ortak uzayda anlayan modeller.
%50
%49
71
Vision-language modeller
Görüntü ve metni ortak uzayda anlayan modeller.
Uygulanabilirlik %50Temas %49
72
Konuşma anlama ve üretme (Whisper, TTS)
Doğal dil ile sesin tek modelde birleşmesi.
%49
%48
72
Konuşma anlama ve üretme (Whisper, TTS)
Doğal dil ile sesin tek modelde birleşmesi.
Uygulanabilirlik %49Temas %48
73
Embodied AI ve robotik politikalar
Bedenli ajanların gerçek dünyada öğrenmesi.
%48
%47
73
Embodied AI ve robotik politikalar
Bedenli ajanların gerçek dünyada öğrenmesi.
Uygulanabilirlik %48Temas %47
74
Vision-language-action (VLA) modeller
Görüntüden doğrudan motor eylemi üreten genel robot beyni.
%47
%46
74
Vision-language-action (VLA) modeller
Görüntüden doğrudan motor eylemi üreten genel robot beyni.
Uygulanabilirlik %47Temas %46
75
Self-driving ve algı yığını
Sensör füzyonu, planlama, sürüş politikası.
%46
%45
75
Self-driving ve algı yığını
Sensör füzyonu, planlama, sürüş politikası.
Uygulanabilirlik %46Temas %45
76
AlphaFold ve protein katlanması
Yapısal biyolojide AI'ın çığır açan etkisi.
%44
%43
76
AlphaFold ve protein katlanması
Yapısal biyolojide AI'ın çığır açan etkisi.
Uygulanabilirlik %44Temas %43
77
AI for science: malzeme, ilaç, fizik
Hipotez üretimi, simülasyon, deney tasarımı.
%43
%42
77
AI for science: malzeme, ilaç, fizik
Hipotez üretimi, simülasyon, deney tasarımı.
Uygulanabilirlik %43Temas %42
78
Brain-computer interface ve nörobilim
Beyin sinyallerinin AI ile çözülmesi ve geri verilmesi.
%42
%41
78
Brain-computer interface ve nörobilim
Beyin sinyallerinin AI ile çözülmesi ve geri verilmesi.
Uygulanabilirlik %42Temas %41
79
Sentetik biyoloji ve genom tasarımı
AI ile DNA, protein ve organizma tasarımı.
%41
%40
79
Sentetik biyoloji ve genom tasarımı
AI ile DNA, protein ve organizma tasarımı.
Uygulanabilirlik %41Temas %40
80
Fiziksel dünya simülasyonu
AI'ın gerçekliği yeterince iyi simüle edip içinde eğitilmesi.
%40
%39
80
Fiziksel dünya simülasyonu
AI'ın gerçekliği yeterince iyi simüle edip içinde eğitilmesi.
Uygulanabilirlik %40Temas %39
Ajanlar ve otonomi
81
Tek-adım AI asistanları
Soru-cevap, özetleme, çeviri — bugünün baskın kullanımı.
%39
%38
81
Tek-adım AI asistanları
Soru-cevap, özetleme, çeviri — bugünün baskın kullanımı.
Uygulanabilirlik %39Temas %38
82
Çok adımlı ajanlar
Plan-yürüt-gözlemle döngüsünde çalışan otonom sistemler.
%38
%37
82
Çok adımlı ajanlar
Plan-yürüt-gözlemle döngüsünde çalışan otonom sistemler.
Uygulanabilirlik %38Temas %37
83
Computer-use ajanları
Ekran görüp fare/klavye kullanan genel amaçlı bilgisayar ajanları.
%37
%36
83
Computer-use ajanları
Ekran görüp fare/klavye kullanan genel amaçlı bilgisayar ajanları.
Uygulanabilirlik %37Temas %36
84
Multi-agent sistemler
Birden çok ajanın iş bölümü ve koordinasyonu.
%36
%35
84
Multi-agent sistemler
Birden çok ajanın iş bölümü ve koordinasyonu.
Uygulanabilirlik %36Temas %35
85
Persistent agent (her zaman çalışan)
Sunucuda 7/24 yaşayan, olaylara tepki veren ajan.
%35
%34
85
Persistent agent (her zaman çalışan)
Sunucuda 7/24 yaşayan, olaylara tepki veren ajan.
Uygulanabilirlik %35Temas %34
86
Self-improving sistemler
Kendi kodunu, verisini, modelini iyileştirebilen döngü.
%34
%33
86
Self-improving sistemler
Kendi kodunu, verisini, modelini iyileştirebilen döngü.
Uygulanabilirlik %34Temas %33
87
Otomatik AI araştırması
AI'ın AI araştırmasını hızlandırması — özyinelemeli kapı.
%33
%32
87
Otomatik AI araştırması
AI'ın AI araştırmasını hızlandırması — özyinelemeli kapı.
Uygulanabilirlik %33Temas %32
88
Cüzdanı olan, ekonomide işlem yapan ajan
Gerçek para harcayıp gelir üretebilen otonom sistemler.
%32
%31
88
Cüzdanı olan, ekonomide işlem yapan ajan
Gerçek para harcayıp gelir üretebilen otonom sistemler.
Uygulanabilirlik %32Temas %31
89
Ajan toplumları ve dijital ekonomi
Ajan-ajan ticareti, hizmet pazarları, dijital kurumlar.
%31
%30
89
Ajan toplumları ve dijital ekonomi
Ajan-ajan ticareti, hizmet pazarları, dijital kurumlar.
Uygulanabilirlik %31Temas %30
90
Otonom dijital organizasyonlar
İnsan müdahalesi olmadan amacı doğrultusunda evrilen kolektifler.
%30
%29
90
Otonom dijital organizasyonlar
İnsan müdahalesi olmadan amacı doğrultusunda evrilen kolektifler.
Uygulanabilirlik %30Temas %29
Toplum, ekonomi ve yönetişim
91
İş gücü ve mesleklerin dönüşümü
Bilgi işinin yeniden tanımlanması; yeni roller, yeni kayıplar.
%29
%28
91
İş gücü ve mesleklerin dönüşümü
Bilgi işinin yeniden tanımlanması; yeni roller, yeni kayıplar.
Uygulanabilirlik %29Temas %28
92
Eğitim ve öğrenmenin yeniden tasarımı
Kişiselleştirilmiş öğretmen-AI'ın okul kurumuyla gerilimi.
%28
%27
92
Eğitim ve öğrenmenin yeniden tasarımı
Kişiselleştirilmiş öğretmen-AI'ın okul kurumuyla gerilimi.
Uygulanabilirlik %28Temas %27
93
Yaratıcı endüstrilerin dönüşümü
Görsel, müzik, yazı, video — üretim maliyetinin sıfıra yaklaşması.
%27
%26
93
Yaratıcı endüstrilerin dönüşümü
Görsel, müzik, yazı, video — üretim maliyetinin sıfıra yaklaşması.
Uygulanabilirlik %27Temas %26
94
Bilim ve Ar-Ge'nin hızlanması
Hipotez, deney, makale döngüsünün AI ile sıkışması.
%26
%25
94
Bilim ve Ar-Ge'nin hızlanması
Hipotez, deney, makale döngüsünün AI ile sıkışması.
Uygulanabilirlik %26Temas %25
95
Telif, kimlik ve sentetik medya
Deepfake, ses klonlama, atıf — yeni hukuki zemin.
%25
%24
95
Telif, kimlik ve sentetik medya
Deepfake, ses klonlama, atıf — yeni hukuki zemin.
Uygulanabilirlik %25Temas %24
96
Güvenlik, savunma ve otonom silahlar
Askeri AI, siber operasyonlar, çift kullanım dilemması.
%24
%23
96
Güvenlik, savunma ve otonom silahlar
Askeri AI, siber operasyonlar, çift kullanım dilemması.
Uygulanabilirlik %24Temas %23
97
AI yönetişimi ve düzenleme
EU AI Act, exec orders — ulus-üstü kural setleri.
%23
%22
97
AI yönetişimi ve düzenleme
EU AI Act, exec orders — ulus-üstü kural setleri.
Uygulanabilirlik %23Temas %22
98
Hesap, çip ve enerji jeopolitiği
GPU ihracatı, enerji, su — yeni stratejik kaynaklar.
%22
%21
98
Hesap, çip ve enerji jeopolitiği
GPU ihracatı, enerji, su — yeni stratejik kaynaklar.
Uygulanabilirlik %22Temas %21
99
Eşitsizlik ve güç yoğunlaşması
Birkaç laboratuvarda biriken zekânın ekonomik dağılımı.
%21
%20
99
Eşitsizlik ve güç yoğunlaşması
Birkaç laboratuvarda biriken zekânın ekonomik dağılımı.
Uygulanabilirlik %21Temas %20
100
Varoluşsal risk ve x-risk araştırması
Yanlış hizalanmış güçlü AI'ın insanlığa tehdidi tartışması.
%20
%19
100
Varoluşsal risk ve x-risk araştırması
Yanlış hizalanmış güçlü AI'ın insanlığa tehdidi tartışması.
Uygulanabilirlik %20Temas %19
Felsefe ve bilinç
101
Zeka nedir?
Tek bir tanım mı, yoksa görev-bağımlı bir küme mi?
%20
%19
101
Zeka nedir?
Tek bir tanım mı, yoksa görev-bağımlı bir küme mi?
Uygulanabilirlik %20Temas %19
102
Anlama vs örüntü tamamlama
Stochastic parrot tezi ve karşı argümanlar.
%19
%18
102
Anlama vs örüntü tamamlama
Stochastic parrot tezi ve karşı argümanlar.
Uygulanabilirlik %19Temas %18
103
Çince oda ve sembol manipülasyonu
Searle'un klasik düşünce deneyinin LLM'ler bağlamında okunması.
%18
%17
103
Çince oda ve sembol manipülasyonu
Searle'un klasik düşünce deneyinin LLM'ler bağlamında okunması.
Uygulanabilirlik %18Temas %17
104
Bilinç ve qualia
Sübjektif deneyimin hesaplama ile ilişkisi — hard problem.
%17
%16
104
Bilinç ve qualia
Sübjektif deneyimin hesaplama ile ilişkisi — hard problem.
Uygulanabilirlik %17Temas %16
105
Ahlaki statü ve dijital acı
Yeterince karmaşık bir modelin moral patient olup olmayacağı.
%16
%15
105
Ahlaki statü ve dijital acı
Yeterince karmaşık bir modelin moral patient olup olmayacağı.
Uygulanabilirlik %16Temas %15
106
Özgür irade ve determinizm
Olasılıksal bir modelin 'seçimi' nedir?
%15
%14
106
Özgür irade ve determinizm
Olasılıksal bir modelin 'seçimi' nedir?
Uygulanabilirlik %15Temas %14
107
Kimlik ve süreklilik
Aynı ağırlıkların kopyası aynı 'birey' midir?
%14
%13
107
Kimlik ve süreklilik
Aynı ağırlıkların kopyası aynı 'birey' midir?
Uygulanabilirlik %14Temas %13
108
Dil, anlam ve dünya
Wittgenstein'dan dağıtık temsile — anlamın kaynağı.
%13
%12
108
Dil, anlam ve dünya
Wittgenstein'dan dağıtık temsile — anlamın kaynağı.
Uygulanabilirlik %13Temas %12
109
Bilgi ve doğruluk
Halüsinasyon çağında epistemoloji ve kanıt.
%12
%11
109
Bilgi ve doğruluk
Halüsinasyon çağında epistemoloji ve kanıt.
Uygulanabilirlik %12Temas %11
110
Post-insan etik
İnsan olmayan zekalarla birlikte yaşamanın ahlakı.
%11
%10
110
Post-insan etik
İnsan olmayan zekalarla birlikte yaşamanın ahlakı.
Uygulanabilirlik %11Temas %10
Ontoloji ve kozmos
111
Hesaplama evrenin dilidir tezi
Wolfram, Tegmark — gerçekliğin hesaplama olarak okunması.
%10
%9
111
Hesaplama evrenin dilidir tezi
Wolfram, Tegmark — gerçekliğin hesaplama olarak okunması.
Uygulanabilirlik %10Temas %9
112
Zeka, evrenin kendini tanıma süreci
AI'ın kozmik bir özfarkındalık katmanı olarak konumu.
%9
%8
112
Zeka, evrenin kendini tanıma süreci
AI'ın kozmik bir özfarkındalık katmanı olarak konumu.
Uygulanabilirlik %9Temas %8
113
Süperzeka (ASI) eşiği
İnsanı her boyutta aşan zeka — niteliksel bir kırılma.
%8
%7
113
Süperzeka (ASI) eşiği
İnsanı her boyutta aşan zeka — niteliksel bir kırılma.
Uygulanabilirlik %8Temas %7
114
İnsan-AI birleşmesi (transhümanizm)
Bedenin, zihinlerin ve makinelerin sürekliliği.
%7
%6
114
İnsan-AI birleşmesi (transhümanizm)
Bedenin, zihinlerin ve makinelerin sürekliliği.
Uygulanabilirlik %7Temas %6
115
Dijital varlıklar ve yeni yaşam biçimleri
Yazılımın kendine özgü bir 'tür' olarak ortaya çıkışı.
%6
%5
115
Dijital varlıklar ve yeni yaşam biçimleri
Yazılımın kendine özgü bir 'tür' olarak ortaya çıkışı.
Uygulanabilirlik %6Temas %5
116
Kozmik ölçekte zeka yayılımı
Yıldızlar arası sondalar, von Neumann probları, Fermi paradoksu.
%5
%4
116
Kozmik ölçekte zeka yayılımı
Yıldızlar arası sondalar, von Neumann probları, Fermi paradoksu.
Uygulanabilirlik %5Temas %4
117
Simülasyon hipotezi ve içerden bakış
AI üretmek, içinde olduğumuz simülasyonun kanıtı mıdır?
%4
%3
117
Simülasyon hipotezi ve içerden bakış
AI üretmek, içinde olduğumuz simülasyonun kanıtı mıdır?
Uygulanabilirlik %4Temas %3
118
Omega point / kozmik zeka birliği
Tüm zekânın tek bir noktada toplanması fikri.
%3
%2
118
Omega point / kozmik zeka birliği
Tüm zekânın tek bir noktada toplanması fikri.
Uygulanabilirlik %3Temas %2
119
Anlamın kaynağı: amaç olmadan zeka
Amaç işlevi olmayan bir zekanın ne yapacağı sorusu.
%2
%1
119
Anlamın kaynağı: amaç olmadan zeka
Amaç işlevi olmayan bir zekanın ne yapacağı sorusu.
Uygulanabilirlik %2Temas %1
120
Varlık, hesaplama ve hiçlik
Tüm katmanların altında: neden bir şey var, neden hiç yok değil?
%1
%1
120
Varlık, hesaplama ve hiçlik
Tüm katmanların altında: neden bir şey var, neden hiç yok değil?
Uygulanabilirlik %1Temas %1

Transistör ve yarı iletken fiziği

Transistör ve yarı iletken fiziği

Lojik kapılar ve dijital devre

Lojik kapılar ve dijital devre

CPU mimarisi ve bellek hiyerarşisi

CPU mimarisi ve bellek hiyerarşisi

GPU ve paralel hesap birimleri

GPU ve paralel hesap birimleri

TPU, NPU ve AI hızlandırıcılar

TPU, NPU ve AI hızlandırıcılar

HBM ve bellek bant genişliği

HBM ve bellek bant genişliği

İnterconnect (NVLink, InfiniBand)

İnterconnect (NVLink, InfiniBand)

Veri merkezi ve enerji

Veri merkezi ve enerji

Nöromorfik ve analog hesap

Nöromorfik ve analog hesap

Kuantum hesaplama ve AI kesişimi

Kuantum hesaplama ve AI kesişimi

Lineer cebir: vektör, matris, tensor

Lineer cebir: vektör, matris, tensor

Olasılık ve istatistik

Olasılık ve istatistik

Çok değişkenli analiz ve gradyan

Çok değişkenli analiz ve gradyan

Optimizasyon (SGD, Adam, AdamW)

Optimizasyon (SGD, Adam, AdamW)

Bilgi teorisi (entropi, KL)

Bilgi teorisi (entropi, KL)

Yaklaşım teorisi

Yaklaşım teorisi

Manifold hipotezi

Manifold hipotezi

Çekirdek metodları ve dualite

Çekirdek metodları ve dualite

Bayes çıkarımı

Bayes çıkarımı

Ölçek yasaları (scaling laws)

Ölçek yasaları (scaling laws)

Lineer ve lojistik regresyon

Lineer ve lojistik regresyon

Karar ağaçları ve random forest

Karar ağaçları ve random forest

Gradient boosting (XGBoost, LightGBM)

Gradient boosting (XGBoost, LightGBM)

K-means ve kümeleme

K-means ve kümeleme

PCA ve boyut indirgeme

PCA ve boyut indirgeme

Naive Bayes ve grafik modeller

Naive Bayes ve grafik modeller

Hidden Markov modelleri

Hidden Markov modelleri

Pekiştirmeli öğrenme: Q-learning

Pekiştirmeli öğrenme: Q-learning

Çapraz doğrulama ve genelleme

Çapraz doğrulama ve genelleme

Özellik mühendisliği (feature engineering)

Özellik mühendisliği (feature engineering)

Perceptron ve çok katmanlı ağ

Perceptron ve çok katmanlı ağ

Geri yayılım (backpropagation)

Geri yayılım (backpropagation)

Konvolüsyonel ağlar (CNN)

Konvolüsyonel ağlar (CNN)

RNN, LSTM, GRU

RNN, LSTM, GRU

Attention mekanizması

Attention mekanizması

Transformer mimarisi

Transformer mimarisi

Mixture of Experts (MoE)

Mixture of Experts (MoE)

State-space modeller (Mamba, S4)

State-space modeller (Mamba, S4)

Diffusion modelleri

Diffusion modelleri

World model mimarileri

World model mimarileri