Tüm araştırmalar

Yapay Zekanın Tarihçesi: Mitten bugüne 60 katman

Antik otomat mitlerinden Boole cebrine, Dartmouth'tan AI kışlarına, derin öğrenme devriminden Transformer çağına ve bugünkü ajan dünyasına — yapay zekanın 60 katmanlı kronolojik haritası.

  1. Mit, mantık ve mekanik kökler (Antik – 1940)
    01

    Antik otomat mitleri

    Talos, Golem, Hephaistos'un altın hizmetkârları — düşünen yapay varlık fikrinin kültürel tohumu.

    Uygulanabilirlik %100Temas %5
  2. 02

    Aristoteles ve syllogism (MÖ ~350)

    Biçimsel mantığın ilk sistemi; düşüncenin kurallarla işlenebileceği fikri.

    Uygulanabilirlik %100Temas %30
  3. 03

    Al-Jazari'nin programlanabilir otomatları (1206)

    Su saatleri ve müzisyen robotlar — mekanik 'program' kavramının erken örneği.

    Uygulanabilirlik %100Temas %10
  4. 04

    Leibniz'in calculus ratiocinator (1670)

    Tüm akıl yürütmenin sembolik hesaplamaya indirgenebileceği vizyonu.

    Uygulanabilirlik %100Temas %40
  5. 05

    Babbage & Lovelace (1837–1843)

    Analitik Makine ve Ada Lovelace'ın 'makinenin sembolleri işleyebileceği' notları.

    Uygulanabilirlik %100Temas %50
  6. 06

    Boole cebri (1854)

    Mantığın matematikselleştirilmesi; tüm dijital hesaplamanın temeli.

    Uygulanabilirlik %100Temas %95
  7. 07

    Russell-Whitehead, Gödel, Church (1910–1936)

    Hesaplanabilirliğin sınırları; Turing makinesi ve lambda hesabı.

    Uygulanabilirlik %100Temas %90
  8. 08

    McCulloch-Pitts nöronu (1943)

    Beynin mantık kapılarıyla modellenebileceği iddiası — sinir ağlarının atası.

    Uygulanabilirlik %100Temas %80
  9. Doğuş: sibernetik ve Dartmouth (1940–1960)
    09

    Turing testi (1950)

    'Computing Machinery and Intelligence' — makine zekâsı için operasyonel ölçüt önerisi.

    Uygulanabilirlik %100Temas %70
  10. 10

    Sibernetik (Wiener, 1948)

    Geri besleme, kontrol ve iletişimin canlı ve makine sistemlerinde ortak yasaları.

    Uygulanabilirlik %100Temas %60
  11. 11

    Shannon'ın bilgi kuramı (1948)

    Bit, entropi, kanal kapasitesi — modern veri biliminin matematiksel zemini.

    Uygulanabilirlik %100Temas %95
  12. 12

    İlk satranç programları (1951)

    Strachey'in dama programı; oyun = ölçülebilir zeka laboratuvarı.

    Uygulanabilirlik %100Temas %40
  13. 13

    Dartmouth Konferansı (1956)

    McCarthy, Minsky, Shannon, Rochester — 'Artificial Intelligence' teriminin doğuşu.

    Uygulanabilirlik %100Temas %70
  14. 14

    Logic Theorist & GPS (1956–1959)

    Newell-Simon: insan problem çözmenin sembolik simülasyonu, ilk AI programları.

    Uygulanabilirlik %90Temas %35
  15. 15

    Perceptron (Rosenblatt, 1958)

    Öğrenebilen tek katmanlı sinir ağı; bağlantısalcı akımın başlangıcı.

    Uygulanabilirlik %80Temas %50
  16. 16

    LISP (McCarthy, 1958)

    Sembolik AI'ın 40 yıllık programlama dili; kod = veri fikri.

    Uygulanabilirlik %100Temas %60
  17. Sembolik AI'ın altın çağı (1960–1974)
    17

    ELIZA (Weizenbaum, 1966)

    İlk chatbot; örüntü eşlemeyle 'terapi' yanılsaması, AI etiğinin başlangıç noktası.

    Uygulanabilirlik %100Temas %65
  18. 18

    Shakey the Robot (1966–1972)

    İlk genel amaçlı mobil robot; algı + planlama + eylem birleşimi.

    Uygulanabilirlik %70Temas %40
  19. 19

    SHRDLU (Winograd, 1970)

    Blok dünyasında doğal dil anlama; sınırlı evrende derin anlama gösterimi.

    Uygulanabilirlik %60Temas %35
  20. 20

    Minsky & Papert 'Perceptrons' (1969)

    Tek katmanlı ağların XOR'u öğrenemediği kanıtı — sinir ağlarına 15 yıllık darbe.

    Uygulanabilirlik %100Temas %70
  21. 21

    Frame ve semantic network (1974)

    Bilgi temsilinin yapılı biçimleri; modern bilgi grafiklerinin atası.

    Uygulanabilirlik %90Temas %50
  22. 22

    MYCIN (1972–1980)

    Kan enfeksiyonu teşhisinde uzman doktordan iyi performans gösteren kural tabanlı sistem.

    Uygulanabilirlik %90Temas %55
  23. 23

    Prolog (1972)

    Mantık programlama — 'ne' söyle, 'nasıl' makineye bırak yaklaşımı.

    Uygulanabilirlik %95Temas %50
  24. 24

    Lighthill Raporu (1973)

    İngiltere'de AI fonlarını kesen rapor; abartılı vaatlere ilk büyük tepki.

    Uygulanabilirlik %100Temas %60
  25. Birinci AI kışı ve uzman sistemler (1974–1987)
    25

    Birinci AI kışı (1974–1980)

    Vaatlerin gerçekleşmemesi, DARPA fonlarının azalması, akademik gerileme.

    Uygulanabilirlik %100Temas %40
  26. 26

    XCON / R1 (DEC, 1980)

    Bilgisayar konfigürasyonunda yılda $40M tasarruf sağlayan ilk büyük ticari uzman sistem.

    Uygulanabilirlik %90Temas %60
  27. 27

    Japon Beşinci Nesil Projesi (1982)

    Paralel mantık makinelerine $850M yatırım; küresel AI yarışını tetikledi, hedeflerine ulaşamadı.

    Uygulanabilirlik %60Temas %50
  28. 28

    Hopfield ağları (1982)

    İçerik adresli bellek olarak sinir ağları; bağlantısalcılığın yeniden doğuşu.

    Uygulanabilirlik %80Temas %55
  29. 29

    Backpropagation popülerleşmesi (1986)

    Rumelhart, Hinton, Williams — çok katmanlı ağları eğitmenin anahtarı.

    Uygulanabilirlik %100Temas %90
  30. 30

    Connectionism vs Symbolism savaşı

    Sembolik AI'a karşı sinir ağı yaklaşımı; bugünkü hybrid tartışmasının kökü.

    Uygulanabilirlik %100Temas %70
  31. 31

    İkinci AI kışı (1987–1993)

    LISP makinelerinin çöküşü, uzman sistemlerin bakım maliyeti, fonların yeniden kesilmesi.

    Uygulanabilirlik %100Temas %45
  32. 32

    Reinforcement learning formalizasyonu (1989)

    Watkins'in Q-learning'i; ödüle dayalı öğrenmenin matematiksel temeli.

    Uygulanabilirlik %95Temas %75
  33. İkinci kış ve istatistiksel dönüş (1987–2006)
    33

    İstatistiksel NLP (1990'lar)

    Kural tabanlı dilbilimden olasılıksal modellere geçiş; IBM çeviri sistemleri.

    Uygulanabilirlik %95Temas %80
  34. 34

    Support Vector Machines (1995)

    Vapnik'in kernel yöntemi; küçük veride güçlü, 10 yıl boyunca standart sınıflandırıcı.

    Uygulanabilirlik %100Temas %70
  35. 35

    Deep Blue Kasparov'u yendi (1997)

    Brute-force arama + insan değerlendirmesi; AI'ın ilk büyük halka açık zaferi.

    Uygulanabilirlik %100Temas %75
  36. 36

    LSTM (Hochreiter-Schmidhuber, 1997)

    Uzun vadeli bağımlılığı öğrenebilen RNN; 2017'ye kadar dizi modellerinin sırtını taşıdı.

    Uygulanabilirlik %100Temas %80
  37. 37

    Google PageRank (1998)

    Web'i graf olarak okuyan AI; pratik AI'ın milyarlarca insana ilk dokunuşu.

    Uygulanabilirlik %100Temas %99
  38. 38

    Random Forest (Breiman, 2001)

    Ensemble öğrenme; bugün hâlâ tabular veride güçlü bir baseline.

    Uygulanabilirlik %100Temas %85
  39. 39

    Roomba ve pratik robotik (2002)

    Basit algoritmalarla evlere giren ilk milyonlarca robot; AI'ın gündelikleşmesi.

    Uygulanabilirlik %100Temas %90
  40. 40

    GPU'larla hesap devrimi (2004+)

    Oyun donanımının paralel matris çarpımı için keşfedilmesi — derin öğrenmenin yakıtı.

    Uygulanabilirlik %100Temas %99
  41. Derin öğrenme devrimi (2006–2017)
    41

    Hinton 'Deep Belief Nets' (2006)

    Çok katmanlı ağları katman katman ön-eğitme; 'derin öğrenme' teriminin yükselişi.

    Uygulanabilirlik %100Temas %90
  42. 42

    ImageNet veri seti (2009)

    Fei-Fei Li: 14M etiketli görsel; modern AI'ı mümkün kılan veri altyapısı.

    Uygulanabilirlik %100Temas %95
  43. 43

    AlexNet (2012)

    Krizhevsky-Sutskever-Hinton: ImageNet'te %10 sıçrama, derin öğrenme çağının resmi başlangıcı.

    Uygulanabilirlik %100Temas %95
  44. 44

    word2vec (Mikolov, 2013)

    Kelimelerin anlamlı vektörler olarak öğrenilmesi; embedding kavramının yaygınlaşması.

    Uygulanabilirlik %100Temas %95
  45. 45

    GAN'lar (Goodfellow, 2014)

    İki ağın birbirine karşı eğitilmesi; üretken modellerin ilk büyük dalgası.

    Uygulanabilirlik %100Temas %80
  46. 46

    Seq2Seq + Attention (2014–2015)

    Çeviride dikkat mekanizması; Transformer'ın doğrudan habercisi.

    Uygulanabilirlik %100Temas %90
  47. 47

    AlphaGo Lee Sedol'u yendi (2016)

    Derin öğrenme + Monte Carlo Tree Search; sezgisel kabul edilen oyunda insanüstü performans.

    Uygulanabilirlik %100Temas %85
  48. 48

    ResNet ve çok derin ağlar (2015)

    Residual bağlantılar; 100+ katmanlı ağların stabilce eğitilmesi.

    Uygulanabilirlik %100Temas %95
  49. Transformer ve LLM çağı (2017–2022)
    49

    'Attention is All You Need' (2017)

    Vaswani ve ekibi: Transformer mimarisi — son 8 yılın tüm büyük modellerinin iskeleti.

    Uygulanabilirlik %100Temas %99
  50. 50

    BERT (2018)

    Google'ın çift yönlü dil modeli; arama motorlarını ve NLP benchmark'larını yeniden tanımladı.

    Uygulanabilirlik %100Temas %95
  51. 51

    GPT-2 (2019)

    OpenAI'nin 1.5B parametreli modeli; 'too dangerous to release' tartışması ile gelen ölçek şoku.

    Uygulanabilirlik %100Temas %90
  52. 52

    GPT-3 (2020)

    175B parametre, few-shot learning; ilk gerçek 'genel amaçlı' dil modeli, API ekonomisinin başlangıcı.

    Uygulanabilirlik %100Temas %95
  53. 53

    AlphaFold 2 (2020)

    DeepMind protein katlanmasını çözdü; 50 yıllık biyoloji problemine AI yanıtı.

    Uygulanabilirlik %100Temas %90
  54. 54

    DALL·E, Stable Diffusion (2021–2022)

    Metinden görsele üretim; yaratıcı endüstrilerin AI ile ilk yüzleşmesi.

    Uygulanabilirlik %100Temas %95
  55. Üretken AI ve ajanlar (2022–bugün)
    55

    ChatGPT (Kasım 2022)

    5 günde 1M kullanıcı; AI'ın tüketici ürünü olarak kitlesel anı, sektörü yeniden hizaladı.

    Uygulanabilirlik %100Temas %99
  56. 56

    GPT-4, multimodal modeller (2023)

    Görsel + metin; akademik sınavlarda insan üstü performans, ürün geliştirmenin yeniden tanımı.

    Uygulanabilirlik %100Temas %98
  57. 57

    Açık kaynak LLM dalgası (2023)

    LLaMA, Mistral, Qwen — kapalı modellere alternatif; yerel ve özel deploy mümkün.

    Uygulanabilirlik %100Temas %90
  58. 58

    Ajanlar ve tool use (2023–2024)

    Function calling, MCP, AutoGPT/Devin denemeleri; LLM'in dış dünyaya eylemle bağlanması.

    Uygulanabilirlik %90Temas %85
  59. 59

    Reasoning modelleri (o1, R1, 2024–2025)

    Test-time compute; modelin 'düşünme' süresini uzatarak çok adımlı problem çözmesi.

    Uygulanabilirlik %95Temas %80
  60. 60

    AI app builder ve kişisel yazılım çağı (2024–)

    Lovable, Cursor, Replit — yazılım üretiminin doğal dile açılması; bu araştırmanın yapıldığı an.

    Uygulanabilirlik %90Temas %90